گزارش ایران از نحوه برگزاری بیست و سومین دورۀ جشنوارۀ بین‌المللی ریاضیات کانگورو (سیزدهمین دوره برگزاری در ایران) در مجلۀ انجمن جهانی کانگورو بدون مرز منتشر شد!

سپیده چمن آرا دبیرعلمی جشنوارۀ ریاضیات کانگورو در ایران، گزارش-مانندی از نحوۀ برگزاری بیست و سومین دورۀ جشنوارۀ بین‌المللی ریاضیات کانگورو (سیزدهمین دوره برگزاری در ایران) را جهت انتشار در مجلۀ انجمن جهانی کانگورو بدون مرز به کنگره ارائه داد. با هم بخشی از این گزارش را می خوانیم:

به نام خدای مهربان

ریاضیات کانگورو، ایران، و کووید ۱۹

(گزارش-مانندی از برگزاری هفته شاد ریاضی در فروردین ۱۴۰۰ در ایران)

سپیده چمن ­آرا تیرماه ۱۴۰۰

مقدمه

مؤسسۀ فرهنگی فاطمی، برگزار کنندۀ رسمی ریاضیات کانگورو در ایران، در سال­‌های گذشته برای بهتر برگزار شدن ریاضیات کانگورو در مدارس، برنامه‌­های مختلفی را به مدارس پیشنهاد کرده است؛ از جمله برگزاری مسابقات بازی‌های فکری مانند دوز یا فعالیت­‌های ساختنی با کش و نی یا برنامه­‌هایی که چالش ریاضیات کانگورو را از حالت یک مسابقۀ رقابتی خارج کرده و آن را در کنار فعالیت­‌های شاد دیگر، به فعالیتی ترویجی تبدیل کند.

متأسفانه دو سال است که به دلیل همه­‌گیر شدن بیماری کووید ۱۹، و تعطیل شدن مدارس و محدودیت­‌هایی که در برگزاری اجتماعات به وجود آمده است، امکان اجرای چنین برنامه‌­هایی نیست. اما از آن­جا که هدف اصلی مؤسسه از برگزاری ریاضیات کانگورو، علاقه­‌مند کردن دانش‌­آموزان به ریاضیات و ترویج فرهنگ حل مسئله بوده است؛ به فکر راه­‌های جایگزین با استفاده از امکانات دنیای مجازی افتادیم و در فروردین ۱۴۰۰، هفته شاد ریاضی با برنامه‌های زیر برگزار شد:

در مجموع تلاش شد تا با تشویق دانش‌­آموزان به شرکت در فعالیت­‌های متنوع، هم ساعت‌­ها و دقایق شاد و مفرحی را برای آن­‌ها فراهم کنیم، هم توانایی حل مسئلۀ آن­‌ها را به چالش بکشیم، و هم ریاضیات کانگورو را از حالت رقابتی صِرف خارج سازیم و اشتیاق دانش­‌آموزان به رقابت با یکدیگر و تلاش آن‌­ها برای بُرد را در مجموعه‌­ای از فعالیت­‌های متنوع، هدایت کنیم.

ریاضیات کانگوروی برخط

دانش‌­آموزان به مسئله‌­های ریاضیات کانگورو به صورت برخط پاسخ دادند. این چالش برای شش گروه، در شش روز متوالی در اواخر فروردین ماه ۱۴۰۰ برگزار شد.

مسابقۀ اریگامی

تعدادی از دانش‌آموزان، در مسابقۀ حجم ­سازی با اریگامی که در صفحۀ اینستاگرام ریاضیات کانگوروی ایران در فروردین ۱۴۰۰ برگزار شد، شرکت کردند. این مسابقات در سه گروه سنی برگزار شد. فیلم ساخت هر حجم در صفحۀ اینستاگرام برای عموم به اشتراک گذاشته شد:

برای هریک از شش گروه سنی نیز مسئله‌­هایی طرح شد:

نام این شکل چیست؟

چند مثلث روی این شکل می‌بینید؟

نام این شکل چیست؟

برای اینکه روی این شکل دست کم ۷ مثلث قرمز ببینید، باید چند کاغذ قرمز برای ساختن آن استفاده کنید؟

نام این شکل چیست؟

اگر بخواهیم ۲۵ درصد وجه‌های این شکل قرمز باشد، باید از چند کاغذ قرمز استفاده کنیم؟

نام این شکل چیست؟

اگر بخواهیم نسبت تعداد وجه‌های قرمز به وجه‌های آبی در این شکل، ۳ به ۲ باشد، چند کاغذ قرمز و چند کاغذ آبی می‌توانیم استفاده کنیم؟

نام این شکل چیست؟

اگر با مربع‌هایی به ضلع ۲۰ سانتی‌متر این حجم را بسازیم، گنجایش آن چقدر می‌شود؟

نام این شکل چیست؟

اگر بخواهیم ارتفاع این شکل، ۱۰ سانتی‌متر باشد، باید با چه مربع‌هایی آن را بسازیم؟

مسابقۀ عکس

دانش‌­آموزان شرکت کننده در ریاضیات کانگورو، عکس‌­هایی از خودشان حین حل مسئله‌­ها ارسال کردند که به عکس‌­های برتر جوایزی داده شد. 

لیگ مینی-کانگورو

چند سال است که در سایت ریاضیات کانگوروی ایران، مسابقات کوچک هفتگی (به مدت ۲۰ هفته) با استفاده از مسئله­‌های سال‌های گذشتۀ ریاضیات کانگورو برگزار می‌­شود. هر هفته سه مسئله در اختیار دانش‌آموزان هریک از پایه‌­های ۱ تا ۹  قرار می­‌گیرد: یکی ۳ امتیازی، یکی ۴ امتیازی و یکی هم ۵ امتیازی. این مسابقات هفتگی، معمولاً با شروع سال تحصیلی آغاز شده و تا هفته سوم فروردین ماه که زمان برگزاری ریاضیات کانگورو است ادامه می­‌یابد. معیار انتخاب مسائل هر پایه در هر هفته، برنامه درسی ریاضی مدرسه‌­ای آن پایه در ایران است.

در سال تحصیلی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ نیز این لیگ هفتگی برگزار شد و امتیازهای آن برای شرکت‌کنندگان، به مجموع امتیازهای فعالیت‌های دیگرشان اضافه شد.

لیگ داستان­ نویسی با مسائل کانگورو

در این نوشتار قصد دارم در بارۀ لیگ داستان­ نویسی با مسائل کانگورو بیشتر توضیح بدهم.

تجربۀ برگزاری چنین فعالیتی، تجربه‌­ای جدید و بکر بود که ایدۀ بسیار خام اولیۀ آن، به سال‌­ها قبل برمی‌­گشت. از آن جا که موسسۀ فاطمی، علاوه بر ریاضیات کانگورو، چالش ببراس را نیز در ایران برگزار می­‌کند، و سامانه‌ای که برای برگزاری ببراس راه­‌اندازی شده است، دارای برخی امکانات برای فعالیت‌های تعاملی برخط است، چند سالی بود که اندیشۀ تبدیل مسائل پنج گزینه­‌ای کانگورو به فعالیت‌­های تعاملی -به ویژه در گروه سنی ۱و۲ (rPreEcolie)-، در مؤسسه مطرح شده بود. ایدۀ “داستان نوشتن” –داستانی که موضوعش، مسئله‌های کانگورو باشد- با این اندیشه ترکیب شد. نتیجه، یک لیگ ۸ روزه (در اردیبهشت ۱۴۰۰) بود که هر دانش­‌آموز شرکت کننده در آن، در هر روز، به ۱ تا ۳ مسئله که در یکی از قالب­‌های زیر بود، پاسخ می­‌داد:

          puzzle

          imap

         کوتاه پاسخ

         پنج گزینه‌­ای.

شرط شرکت در هر روز، درست پاسخ دادن به مسائل روز قبل بود. دانش­‌آموز در روز هشتم، فایلی شامل همۀ مسئله­‌های هفت روز گذشته را دریافت کرده و می‌توانست داستان خود را که بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ کلمه باشد، بارگذاری کند.

خُب؛ این ظاهر فعالیت است: ۷ روز، هر روز یکی یا دو تا یا سه تا مسئله حل کنی؛ که برای حل بعضی از مسئله­‌ها بتوانی تصاویری را با دست یا با ماوس بگیری و بکشی و در جایی که فکر می­‌کنی جای درست آن است قرار دهی؛ یا برای حل بعضی‌­های دیگر، روی تصاویر یا نوشته‌­ها یا عددهایی کلیک کنی تا تصویر یا نوشته یا عدد درست را انتخاب کنی؛ و برای چندتایی هم یا عددی را در جاهای خالی بنویسی یا روی گزینۀ درست بزنی. خلاصه با مسائل، تعامل داشته باشی؛ آن ­‌هم در صفحه­‌هایی با رنگ­‌های شاد و تصاویری زیبا. در روز هشتم هم با تخیل یا واقع ­بینی خودت، با همان مسئله‌­هایی که آن ۷ روز درگیرشان شده‌­ای، یک داستان بسازی؛ داستانی واقعی یا کاملاٌ تخیلی!

اما پشت صحنۀ این فعالیت شاد و جذابِ ریاضی-ادبی کودکانه؛ روزها فکر کردن و کار بود تا این فعالیت آمادۀ استفاده شود.

اول همه، ساعت­‌ها و روزها، بین مسئله‌­های گروه‌­های Pre-ecolier و Ecolier و Benjamin در پنج-شش سال اخیر، بارها و بارها گشتم؛ گردشی که همراه با مرور خاطراتی از نشست­‌هایی بود که من هم در آن­‌ها شرکت داشتم و سهم کوچکی درانتخاب آن مسائل ایفا کرده بودم. این مرور چندبارۀ مسائل برای این بود که هم، زمینه‌‌های واقعی یا تخیلی مشترک آن­‌ها را پیدا کنم، هم شخصیت­‌های مشابه آن­‌ها را، و هم امکان تبدیل هر مسئله به یکی از چند نوع فعالیت تعاملی را و هم به طریقی آن‌­ها را دسته‌­بندی کنم که به عنوان مثال، از بین مسئله‌­های Ecolier، دو مجموعه مسئله یکی مناسب دانش­‌آموزان پایۀ سوم و دیگری مناسب دانش­‌آموزان پایۀ چهارم ابتدایی به دست بیاید. با این که به نظر می­‌رسد دو کار اول، یعنی پیدا کردن زمینه‌­های مشترک و شخصیت­‌های مشابه، که برای بخش مسابقۀ داستان‌­نویسی بود؛ راحت‌­تر انجام شده است؛ ولی واقعیت این است که هر چهار تا کار باید هم­زمان انجام می‌­شد؛ زیرا در واقع پیش از هرچیزی باید امکان تبدیل تک تک مسائل به مسئله‌­ای در یکی از قالب‌های تعاملی به طوری که ماهیت ریاضی آن تغییر نکند و در بعضی موارد، تعداد حالت­‌های ممکن برای جواب دادن به آن، خیلی هم زیاد نباشد و امکانات فنی سامانه نیز اجازۀ ساخت آن مسئله را بدهد مدنظرم قرار می‌گرفت. به‌ هرحال شش زمینه و شخصیت زیر برای شش گروه سنی انتخاب شد و مسئله­‌های موردنظرم را  نیز تعیین کردم و حتی ترتیب چیده شدن آن­‌ها در هفت روز را تعیین کردم تا یک روند نسبتاً منسجم داشته باشند و به قول معروف، آن قدر به هم ربط داشته باشند که یک «داستان» را در دل خود بیان کنند. باید بگویم که ظاهر بعضی مسئله­‌ها را نیز ناچار شدم تغییر بدهم تا با فضا و شخصیت بقیۀ مسائل، هماهنگ شوند.

تصویرسازی مجدد برای تمام مسئله­‌ها به طوری که تصاویر بسیار جذاب و زیبا باشند انجام شد؛ و بالاخره نوبت مرحلۀ پیاده­‌سازی فنی مسائل در سامانۀ چالش­‌های تعاملی رسید که توضیحات آن از حوصلۀ این نوشتار خارج است.

دانش‌آموزان از این لیگ استقبال کردند؛ و تعدادی از شرکت کنندگان، بخش داستان­‌نویسی را نیز انجام داده و برای ما ارسال نمودند.

موضوع بیشتر دانش­‌آموزان، همان «پاسخ دادن به مسئله­‌ها» بود؛ یعنی کاراکتر داستانشان، که مثلاً در پایۀ اول کفشدوزک و در پایۀ دوم زنبور عسل بودند، «با پاسخ دادن به مسئله­‌هایی، ماجراهایی را نیز طی می‌کردند». البته با کمک همکاران نشر طوطی (بخش ادبیات کودک و نوجوان مؤسسۀ فرهنگی فاطمی) داستا‌ن‌ها بازخوانی شدند و در نهایت به تعدادی از داستان‌­های برتر، جوایزی اهدا شد. در زیر، لینک داستان­‌های برگزیده را در صفحۀ اینستاگرام ریاضیات کانگوروی ایران می‌بینید:

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

دوست دارید به بحث ملحق شوید؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *